دور از مسنجر و چت روم، دور از پدر و مادرهای همیشه پرس و جو گر، دور از واحدهای پاس نشده، دور از خیابان و چهره های رنگارنگش، سالی سه روز می توان گوشه ای را در یک مسجد از آن خود کرد و بی خیال همه آن چه که بیرون از کاشی های آبی مسجد می گذرد شد. به این می گویند اعتکاف.
این جا مسجد است؛ اما استثنائاً در این سه روز، بیش از سجاده هایی که برای نماز روی زمین پهن شده باشند، لحاف و تشک دنج نشینانی را می بینی که خودشان هم بی حال از روزه تابستانه روی آن ها ولو شده اند. برخی، کتاب دعا در دست دارند و آرام آرام زیر لب زمزمه ای می کنند و کسانی که حال و حوصله بیشتری برایشان مانده، با صدای آرام و لحن بی رمقی که پس از ۱۵ساعت روزه داری عجیب نیست، با معتکف های همسایه گپ می زنند.
مراسم اعتکاف از روز ۱۳ رجب، عید تولد امام اول شیعیان، آغاز می شود و سه روز طول می کشد؛ روزهایی که به «ایام البیض» شناخته می شوند. زمان دیگری که برای برگزاری اعتکاف به آن توصیه شده، دهه آخر ماه رمضان است.
«استقبال جوانان»
چند سالی است که تبلیغات نهادهای مذهبی بر برگزاری این مراسم تمرکز بیشتری پیدا کرده است. امسال قرار بوده ۱۷۰۰ مسجد در سرتاسر ایران آماده میزبانی از اعتکاف کنندگان باشد. در این میان توجه فراوانی به تشویق جوانان و به خصوص دانشجویان برای شرکت در این مراسم شده است.
آقای «رنجبر»، رئیس «ستاد اعتکاف دانشجویی»، یک هفته پیش از آغاز این مراسم در گفت و گو با خبرگزاری ها گفته بود امسال ۲۵ هزار دانشجو برای اعتکاف در مساجد دانشگاه های ایران ثبت نام کردند.
«سازمان تبلیغات اسلامی»، دیگر نهاد مرتبط با مراسم مذهبی، پیش از آغاز اعتکاف آمار داده بود که «سال گذشته، بیش از ۳۵۰ هزار نفر معتکف شدند که ۷۰ درصد آن ها را جوانان تشکیل می دادند». به اعلام این سازمان، هزینه های اعتکاف را خود معتکفان یا نیکوکاران پرداخت می کنند و اعتبار دولتی برای آن اختصاص داده نشده است.
اعتکاف یعنی...
در تعریف لغتنامه ای اعتکاف نوشته اند که این کلمه، از ریشه عکف است. اهل لغت برای این ریشه، معانی گوناگونی ذکر کرده اند. از جمله، «رویکرد به چیزی با توجه خاص، التزام به یک مکان و اقامت در آن، حبس و توقف».
یک طلبه جوان که خودش از معتکفان است، این جا نقش روحانی مسجد را هم ایفا می کند. او با همان صدای از حال رفته روزه دار، پشت میکروفون از باطل کننده های اعتکاف می گوید؛ از این که اگر کسی به اشتباه عطر به خودش زده، از مسجد بیرون برود تا اعتکاف همسایه هایش را باطل نکرده باشد.
عطر زدن، تنها کاری نیست که اعتکاف را به هم می زند. مجتبی، همان طلبه جوان، برایمان توضیح می دهد که بیرون رفتن از مسجد، جز برای کارهای ضروری، مهم ترین باطل کننده اعتکاف است. معتکف باید سه روز کامل را در مسجد به سر ببرد و از فجر تا غروب، روزه بگیرد.
کسی که اعتکاف می کند، نباید با دیگر معتکفان «جدل» کند. «مجتبی» برایمان می گوید که تعریف شرعی جدل، نوعی از بحث کردن است که به قسم خوردن منجر شود یا نوعی از بحث کردن که هدف آن، نه قانع کردن دیگری، که رو کم کنی باشد. معتکفان همچنین نباید در این سه روز، خرید و فروش کنند؛ حتی غذای سحر و افطارشان را نباید بخرند.
«...تا گناهانم بخشیده شود»
«محمد»، جوان دانشجوی ۲۱ساله، همان طور که همراه دوستش دارد روزه اش را با یک کاسه سوپ باز می کند، می گوید: «من به اعتکاف می آیم تا گناهانم بخشیده شود. هر سال که به اعتکاف می آیم، وقتی آخرین افطاری (افطاری روز سوم) را می خورم، حس می کنم باری روی دوشم سبک شده است. انگار چیزی را از روی دوشم برداشته اند. این، بار گناهانم است.»
محمد می گوید به اعتکاف نمی آید که صرفا گناهان سال گذشته اش بخشیده شوند، بلکه می آید تا در سال پیش رو کمتر گناه کند و «در اعتکاف بعدی پیش خدا کمتر رو سیاه باشد.» وقتی از او درباره گناهانی که به خاطر بخشیده شدن شان این سه روز را به اعتکاف آمده می پرسم، می گوید: «بزرگ ترین گناهم به نظر خودم، این بوده که به اندازه کافی در حق پدر و مادرم خوبی نکرده ام. گناه بعدی ام هم نامردی هایم در حق دوستانم است؛ مثل وقت هایی که آن ها را قال گذاشته ام، این که حرفی در دلم بوده و بهشان نگفته ام، و از این قبیل گناه ها. گناه خاصی منظورم نیست.»
«امیرحسین»، هم کاسه محمد که دارد با او افطار می کند، گناهانی که به خاطرش به اعتکاف آمده را برایم ردیف می کند: «نگاه به نامحرم، دروغ گفتن، به زبان آوردن حرف های زشت و بی دلیل، و تلف کردن وقت.»
محمد و امیرحسین و ۸۰۰ نفر دیگر از جوان های هم سن وسال شان، سه روز (چیزی نزدیک به یک درصد) از سال شان را در این مسجد می گذرانند؛ همه کنار یکدیگر، بی هیچ دیوار یا پرده ای بین شان، و گرد سفره های پلاستیکی درازی که هر سحر و هر غروب روی تشک ها و لحاف های تمیزشان پهن می شود.
عکس ها از نیما افشارنادری و ساجده شریفی