بعد از رخوتی چند ماهه، دست فروشان خیابانی فیلم‌ها و سي دی های غیر مجاز در شهرهای ایران رونقی دوباره را تجربه می‌کنند. محصول جدید آنها به راحتی می‌تواند کسادی نسبی این ماهها را جبران کند حتی اگر تنها چند روز به بازار آمده باشد.

نسخه‌های باکیفیتی از «سنتوری» آخرین فیلم داریوش مهرجویی، کارگردان پرآوازه و تقدیر شده سینمای ایران همه آن چیزی بود که فعالان بازار قاچاق و عرضه فیلم‌های ایرانی آرزو داشتند و حالا این آرزو تحقق یافته است.

فیلم آخر مهرجویی که ابتدا «علی سنتوری» نام داشت و بعد بنا بر ملاحظاتی کلمه اولش حذف شد، از ابتدای تولید تا به حال فراز و نشیب فراوانی را پشت سر گذاشته است. فیلمی که نخستین بار در جشنواره فیلم فجر سال قبل به نمایش در آمد و با دریافت نظر مثبت توامان منتقدان و تماشاگران، از همان زمان پیش بینی فروش بالایی برایش می‌شد.

نمایش این فیلم در جشنواره البته بدون مشکل نبود و ابتدا نامش در برنامه‌های نمایش سینماها به چشم نمی‌خورد اما بعدا از میانه جشنواره و با حذف صحنه‌هایی که گفته می‌شد به دلیل ملاحظات ماه محرم بوده، در چند سینما نمایش داده شد و با همین نمایش‌های اندک، جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را به طور مشترک با فیلم «اخراجی‌ها» بدست آورد.

واکنش‌ها هم از جانب منتقدان بسیار ستایش آمیز بود و ظاهرا همه چیز برای یک اکران رویایی آماده به نظر می رسید اما در فاصله چند روز مانده به زمان مقرر نمایش فیلم و در حالی که تمام مواد تبلیغی آن هم آماده شده بود، اجازه نمایش نگرفت و از آن زمان هر لحظه احتمال انتشار زیرزمینی سي دی غیرقانونی‌اش می رفت.

در تمام این مدت سازندگان فیلم در مقابل نگرانی‌ها نسبت به احتمال انتشار نسخه غیرقانونی این فیلم از تمهیداتی صحبت می‌کردند که حتی تصور عرضه نسخه غیرقانونی را محال می نمود.

بعد از چند ماه مدیر کل نظارت و ارزشیابی وزارت ارشاد به عنوان نهاد مسئول در امر نمایش فیلم‌ها در ایران به طور تلویحی مخالفت مقام‌های مسئول در وزارت ارشاد با نمایش فیلم را دلیل اصلی اکران نشدن آن اعلام کرد.

این اظهارنظر، شروع دوره جدیدی درباره اتفاقات «سنتوری» بود. دوره‌ای که داریوش مهرجویی به عنوان یکی از مهم‌ترین کارگردانان سینمای ایران که یکی از فیلم‌هایش با تایید بنیانگدار جمهوری اسلامی ایران همراه بود، برخلاف رویه آرام همیشگی‌اش به میدان آمد و به انتقاد از سیاست‌های وزارت ارشاد پرداخت.

او در این راه به شدت پیش رفت و در زمان جشنواره فجر آن را به اوج رساند. آن چنان که از نامه اعتراضی ۴۵ سینماگر درباره تهدید سینمای فرهنگی ایران حمایت کرد و با انتشار یادداشتی انتقادی در یکی از روزنامه‌ها همزمان با شروع جشنواره کاملا از وضعیت فرهنگی کشور انتقاد کرد. این میزان انتقاد از سوی مهرجویی نشان می‌داد که او نسبت به نمایش فیلم و جلب نظر مدیران فرهنگی ناامید شده است.



اما انتشار نسخه غیرقانونی سنتوری همزمان با پایان جشنواره فجر تحولی سرنوشت ساز درباره این فیلم محسوب می‌شود. در این نسخه قسمت‌های حذف شده فیلم در جشنواره موجود است و زیرنویس انگلیسی هم دارد.

همین موضوع احتمال انتشار این نسخه را از مبدایی در خارج از کشور قوت می‌بخشد.

مهرجویی درباره این اتفاق به روزنامه اعتماد گفته است: «در جریان جلسه ای که قبل از سوم مرداد برگزار شد، آقای جعفری جلوه به شخصه صرفاً به خاطر سلیقه و خواست خودش تصمیم گرفت جلوی نمایش این فیلم را بگیرد.

«الان تکنولوژی جدید نمایش طوری است که فقط منوط به سالن نمایش سینما نمی شود و یک فیلم وقتی ساخته می شود، امکانات متعدد برای پخش و نمایش آن وجود دارد. یکی از اینها همین مساله سی دی است که همه می دانیم چه بلایی به سر سینما آورده است. آن زمان گفتم اگر این کار را بکنید خواه ناخواه روزی سی دی قاچاق و دی وی دی فیلم بیرون می آید. فیلم وقتی از لابراتوار بیرون آمد دیگر سرنوشتش دست ما نیست.

«فیلمی که ۱۰ بار در جشنواره روی پرده می رود و در محافل مختلف نمایش داده می شود، معلوم است که دیگر سرنوشتش دست ما نیست و نسخه ای از این فیلم بالاخره یک جور به بیرون راه پیدا می کند.»

به گفته مهرجویی یک سرور ایرانی در روسیه که قاچاق فیلم می‌کند این فیلم را به طور قاچاق وارد اینترنت کرده است. مهرجویی می‌گوید «سنتوری» از ایران به بیرون فرستاده شده است، یعنی فیلم بدون زیرنویس بوده و رفته آنجا و بعد آنها کادرش را عوض کرده و یک زیرنویس جدید برایش گذاشته اند.

او تنها راه چاره را اکران سریع فیلم می‌داند و می‌گوید: « لازم است یک درخواست همگانی از جانب فیلمسازان به ارشاد و آقای جعفری جلوه ارسال شود که این فیلم را هر چه سریع تر اکران کنند.» او البته از همه کسانی که برای کارهایش احترام قائلند درخواست کرد که سی دی قاچاق «سنتوری» را خریداری نکنند و مال دزدی به خانه شان نبرند.

فرامرز فرازمند تهیه‌کننده فیلم هم در متنی که ایسنا منتشر کرد ضمن انتقاد از تصمیمات مدیران همین درخواست را مطرح کرد. رییس کانون کارگردانان سینمای ایران هم وقوع چنین اتفاقی را به ضرر کل سینمای ایران دانست.

اما هستند کسانی که انتشار چنین نسخه‌ای را به رغم تمام نکات منفی به جهت فرصتی که برای تماشای یکی از فیلم‌های تقدیر شده سینمای ایران فراهم شده چندان تقبیح نمی‌کنند. بویژه کسانی که نتوانسته بودند فیلم را در جشنواره فجر ببینند.

مشتری‌های محصولات تصویری غیرقانونی ایران که در این سالها بسیار از وضعیت پیش آمده راضی هستند هم از این اتفاق استقبال می کنند.

جالب اینجاست که سنتوری به سبب درخواست‌های زیاد، گران‌تر از قیمت معمول فیلم‌های دیگر در بازار فروخته می‌شود.

اما با فاصله چند روز، مدیران سینمایی وزارت ارشاد به موضع‌گیری درباره این اتفاق پرداختند.

محمود اربابی مدیر کل اداره نظارت و ارزشیابی سینمای حرفه‌ای معاونت سینمایی، مسئولیت وقوع این اتفاق را متوجه تهیه‌کننده فیلم دانست و به ایسنا گفت: «نمی‌توانیم با اطمینان بگوییم، فیلم "سنتوری" از چه مرحله‌ای وارد عرصه قاچاق شده است، اما در هر حال مسئولیت این ماجرا با شخص تهیه‌کننده فیلم است.»

اربابی با اشاره به آنچه نمایش‌های بدون مجوز این فیلم در جشنواره‌های مختلفی چون پوسان،‌ ژاپن و نمایش عمومی از یک ماه قبل در آمریکا خواند، ادامه داد: «تهیه‌کننده خود مسئولیت آن را بر عهده داشته و هر بار که ما متوجه این کار غیرقانونی می‌شدیم به آن‌ها اطلاع می‌دادیم که این فیلم برای خروج از کشور باید پروانه نمایش خارجی از اداره نظارت و ارزشیابی وزارت ارشاد بگیرد.»

اربابی درباره‌ پیگیری‌های انجام شده توسط اداره نظارت و ارزشیابی برای جلوگیری از نمایش غیرقانونی فیلم توضیح داد: «روزی که اطلاع یافته‌ایم فیلم در سایت خارجی قرار داده شده است، تمام تلاش خود را انجام دادیم که این سایت‌ از نظر قانونی فیلتر و از طریق مراجع قانونی در سطح شهر این سی‌دی غیرمجاز جمع‌آوری شود.»

وقوع این اتفاق در سینمای ایران بی سابقه نیست. نخستین بار فیلم «آدم برفی» چنین سرنوشتی پیدا کرد. فیلمی که در سال ۷۳ نتوانست اجازه نمایش بگیرد و بلافاصله نسخه‌های غیرمجازش در بازار ویدیویی آن زمان منتشر شد.

از همان زمان این اتفاق برای بسیاری از فیلم‌های ایرانی تکرار شد که «دیدار»، «دایره» و «طلای سرخ» از جمله آنها هستند. چند فیلم مانند «اخراجی‌ها» و «نقاب» هم بویژه در سالهای اخیر بعد از شروع نمایش و در نسخه‌های متفاوت به بازار آمده‌اند.

چندی پیش هم سینماگران ایرانی با برپایی تجمعی نمادین در محل باغ فردوس نسبت به گسترش قاچاق و فروش فیلم‌های ایرانی اعتراض کرده بودند.