بشنويد:‌ گفتگوي شنيداري گيتي عابدي با موبد خورشيديان

در روز ۲۹ بهمن ۱۳۸۴ محمد علی ابطحی، معاون رئیس جمهور سابق – سید محمد خاتمی – در وب سایت شخصی اش چنین می نویسد: « امروز ۲۹ بهمن ماه، روز سپندارمذگان است. این روز ایرانی عشق و دوستی است که سابقه بیش از سه هزار ساله دارد. ایرانی ها به دلیل اهمیت به دوستی و مهربانی و عشق، از هزاران سال پیش، روزی که نماد زمین بوده است را روز عشق نامیده اند. زمین با مهربانی تمام و با صبر و حوصله در دامن خود باعث بارور شدن همه عناصر مرده است و حیات می بخشد؛ درست مثل عشق که انسان مرده را هم می تواند زنده کند.»

تعداد دیگری از مردم ایران هم، عقیده ای مشابه با ابطحی دارند و می خواهند، روز «سپندار مذ» را جایگزین روز «ولنتاین» کنند تا در روزی ایرانی، جشن عشق را برپا کنند.

اما در منابع زرتشتی، نام سپندار مذ، در کنار نام مادر و زن آمده است.

«سپندار مذ»، روز زن است نه عشق

در ایران باستان، هر ماه را سی روز حساب می کردند و علاوه بر اینکه «ماه» ها اسم داشتند، هر یک از روزها هم یک نام داشت. در روزهایی که نام ماه با روز یکی می شد، مردم ایران باستان آن روز را جشن می گرفتند مانند «اسفندگان» که روز اسفند از ماه اسفند است.

روز ۲۹ بهمن خورشیدی (۵ اسفند ایران باستان)، روز گرامیداشت زن است و به گفته ی موبد دکتر اردشیر خورشیدیان، رئیس انجمن موبدان تهران «سپندار مذ» روز گرامیداشت عاطفه، عشق حقیقی و راستینی است که به طور طبیعی بین مادر و فرزندان و بین خانواده وجود دارد.»

در روز گرامیداشت زن، خانم ها در خانه کاری انجام نمی داده اند و مردان به جای آنها کار می کردند. البته مردان امروز هم سعی می کنند سنت دیرین را به جای آورند تا به گفته موبد خورشیدیان «بفهیم وجود مادر چقدر عزیز است».

ولنتاین؛ عشق به سبک غربی ها

داستان ولنتاین از سده سوم میلادی شروع می شود. در روایت ها آمده است که در این دوران، پادشاهی به نام «کلودیوس دوم» فرمانروایی می کرده است. این پادشاه معتقد بوده است که مردان مجرد نسبت به آنهایی که همسر و فرزند دارند سربازان جنگجوتر و بهتری هستند.

از این رو ازدواج را برای سربازان امپراتوری روم قدغن می کند. در این بین کشیشی به نام ولنتاین، به صورت پنهانی، عقد سربازان رومی را با دختران مورد علاقه شان جاری می کرده است. هنگامی که پادشاه از این موضوع با خبر می شود، دستور زندانی کردن کشیش را می دهد.

در زندان، کشیش عاشق دختر زندان بان می شود. بر طبق آنچه که در افسانه آمده، کشیش ولنتاین برای او نامه ه‍ایی می نوشته و آنها را با عبارت «از طرف ولنتاین تو» (From Your Valentine) امضا کرده است، اصطلاحی که تا به امروز مورد استفاده قرار گرفته و به وفور بر روی کارت های ولنتاین مشاهده می‌‌شود.

سرانجام کشیش به دستور پادشاه اعدام می شود. بنابراین او را به عنوان فدایی و شهید راه عشق می‌دانند و از آن زمان والنتاین تبدیل به نمادی برای عشق شده است.

بعد از گذشت قرن ها، مردم دنیا، روز ۱۴ فوریه (۲۶ بهمن) جشن عشق می گیرند و به آنها که دوست شان دارند هدیه – اغلب شکلات، عروسک و کارت – می دهند.

مهرگان: روزی شبیه والنتاین

«آن‌ گاه که سالنمای زرتشتیان روز مهر از ماه مهر را نشان می‌دهد ، مهرگانی دیگر از راه می‌رسد. مهرگانی از راه می‌رسد که اگرچه امروز تنها یکی از جشن‌های ماهیانه زرتشتیان به شمار می‌رود اما دیروز شکوهش با نوروز برابری می‌کرد و گستره‌ی آن به سبب پیوندش با آیین مهر و میترا از خاور تا باختر این کره خاک را درنوردیده بود و صد افسوس که با تمام این فر و شکوه در هزار توی تاریخ پرفراز و نشیب این سرزمین، گرد فراموشی بر رخسار گرفت و امروز تنها اقلیتی دینی در داخل و اقلیتی قومی در خارج از کشور این میراث کهن را نگاهبانند.»

سایت یتااهو (سایت اطلاع رسانی زرتشتیان) در مورد مهرگان چنین می نویسد و این روز - ۱۰ مهر خورشیدی (۱۶ مهر باستان) - را، موبد خورشیدیان به عنوان جانشینی برای ولنتاین می شناسد: «انجمن موبدان چند سال پیش فتوا داد که با دلایل تاریخی، روز مهر و جشن مهرگان، روز مهرورزی و جشن عشق است.»

با این اوصاف، اگر «ولنتاین»، بهانه ای برای شادی عاشقانه غربی هاست، مهرگان می تواند، بهانه ایرانیان باشد گرچه به قول ابطحی : «من که بر این باورم آن قدر دوستی و صمیمیت و مهربانی پر ارزش است و ضروری، که اگر به هر بهانه ای هر روز سال روز مهربانی و دوستی بود، دنیای به این بدی نداشتیم.»