نوجوان هفده ساله ايرانی، نخستين کسی بود که در تهران، نسخه ای از آخرين کتاب ماجراهای جادوگر هفده ساله انگليسی را، همزمان با پخش جهانی آن به دست آورد.
محمد مصيبی، پيشاپيش حدود صد نفری که از نخستين ساعات بامداد شنبه، سی ام تيرماه در خيابان وليعصر تهران صف بسته بودند، وارد کتابفروشی بيان سليس شد تا نسخه انگليسی «هری پاتر و قديسان مرگ» را به قيمت 34 هزار تومان خريداری کند.
بيان سليس، تنها کتابفروشی ايرانی بود که همزمان با کتابفروشی های اروپا و آمريکا، هفتمين کتاب از مجموعه هری پاتر را عرضه کرد.
اما نشر چشمه نيز يک روز بعد، از صبح يکشنبه 31 تيرماه، يکصد نسخه از اين کتاب را که از بيان سليس خريداری کرده بود، ميان مشتريان خود توزيع کرد.
فروش نسخه انگليسی اين کتاب، همزمان با توزيع جهانی آن و پيش از آنکه مسئولان بازبينی وزارت ارشاد بتوانند محتوای آن را بررسی کنند، اعتراض روزنامه کيهان را برانگيخت و نويسنده اين روزنامه، نسبت به تاثيرگذاری «محافل صهيونيستی» بر «ذهن و روح جوانان و نوجوان» هشدار داد.
اين درحالی است که استقبال از نسخه انگليسی «هری پاتر و قديسان مرگ» در تهران بيش از انتظار بوده است؛ مدير انتشارات بيان سليس پيشتر گفته بود که انتظار نداشته بيش از پنج يا شش نفر از علاقه مندان مشتاق، برای فروش شبانگاهی کتاب به اين کتابفروشی مراجعه کنند.
سوت آغاز مسابقه
گرچه همه کسانی که مقابل کتابفروشی بيان سليس در شمال تهران صف بسته بودند، از علاقه مندان پروپاقرص هری پاتر بودند، اما بعضی از آنها کتاب را با نيتی بيش از لذت خواندن می خواستند؛ مترجمانی که از حالا برای عرضه کتابهای خود به بازار تشنه نشر کتاب لحظه شماری می کنند.
به دليل عدم رعايت حقوق مولفان خارجی در ايران، شش کتاب پيشين اين مجموعه، هرکدام با چندين ترجمه مختلف و حتی با نامهای متفاوت به بازار کتاب ايران عرضه شده اند.
هرچند برخی خوانندگان سختگيرتر منتظر ترجمه ای رساتر يا مترجمی شناخته شده تر می مانند، اما عطش خوانندگان مشتاق، پيشتر نشان داده است که ترجمه هايی که زودتر به بازار می آيند، حتی اگر چندان رسا و بی نقص هم نباشند، فروش بالايی خواهند داشت و سود فراوانی را برای ناشر به جا می گذارند.
به همين دليل و بنا بر رويه ای که پيشتر هم، در ترجمه قسمتهای پيشين اين مجموعه اجرا شده است، تعدادی از ناشران و مترجمان ايرانی قصد دارند 36 فصل کتاب «هری پاتر و قديسان مرگ» را به دو مجموعه جداگانه تقسيم کنند و هرچه سريعتر هجده فصل اول هری پاتر هفتم را به فارسی منتشر کنند.
کتاب ششم اين مجموعه، «هری پاتر و شاهزاده دو رگه» در دو جلد و کتاب پنجم اين مجموعه با نام «هری پاتر و محفل ققنوس» در سه جلد منتشر شده بود.
بازار رقابت ميان ناشران آن قدر داغ است که برخی از ناشران ايرانی ترجمه کتاب را همزمان به چند مترجم سپرده اند تا در نهايت با يک ويراستاری کلی، هری پاتر و قديسان مرگ را هرچه سريعتر روانه بازار کتاب ايران کنند. اين شيوه، پيشتر نيز در ترجمه قسمتهای قبلی هری پاتر تجربه شده بود.
کتاب پيشين اين مجموعه، در نسخه های مختلف و با ترجمه 18 مترجمان به خوانندگان فارسی زبان عرضه شده بود. اين مترجمان چنان اشتياقی برای دسترسی به هفتمين و آخرين کتاب از مجموعه هری پاتر داشتند که برخی از آنها ساعت ۲ و ۳۱ دقيقه بامداد شنبه به خيابان آمدند و در صف خريد هری پاتر ايستادند.
تعدادی از آنها که به شدت نگران اين بودند که نامشان در مطبوعات فاش شود و از خبرنگاران خواستند که در گزارشهايشان، به نام آنها اشاره ای نکنند.
ويدا اسلاميه : عجله ای ندارم اما تا دو ماه ديگر تمام می شود!
ويدا اسلاميه، شناخته شده ترين مترجم هری پاتر در ايران، جزو کسانی نبود که شبانه در خيابان ولی عصر برای خريد کتاب صف کشيدند. او ترجمه کتاب را کمی ديرتر، دوازده ساعت پس از آغاز پخش جهانی آن آغاز کرد و انتظار دارد که ترجمه فارسی اش، تا دو ماه ديگر به بازار عرضه شود.
بسياری از علاقه مندان داستان های هری پاتر حاضرند مدتی منتظر بمانند تا کتاب را با ترجمه ويدا اسلاميه بخوانند.
اسلاميه می گويد: «آخرين کتاب هریپاتر در ۳۶ فصل نوشته شدهاست که با توجه به علاقه خوانندگان به انتشار هرچه سريعتر کتاب هفتم و در خواست ناشر، احتمالآ اين کتاب را در دو جلد به بازار می فرستيم.»
اما اسلاميه هنوز برای نسخه فارسی اين کتاب که عنوانش به چند شکل مختلف در خبرها ترجمه شده، نامی برنگزيده است: «من تا تمام کتاب را نخوانم، نامش را انتخاب نمی کنم.»
وی که برای انتخاب نام کتاب های قبلی نيز با وسواس خاصی عمل کرده است در مورد نام کتاب هفتم نيز توضيح داد: م«ترجمان خبری نام هری پاتر و قديسان مرگبار را برای اين کتاب استفاده کرده اند. اما من تا تمام داستان را نخوانم نمی توانم به طور قطعی نام آن را انتخاب کنم. اين کتاب سرشار است از بازی های زبانی و اصحلاحات فانتزی و پر معنا.»
در حالی که بسياری از علاقه مندان پيگير هری پاتر، از به پايان رسيدن اين مجموعه ناراضی هستند و حتی برخی با امضاء طومار از جی کی رولينگ، نويسنده مجموعه می خواهند تا به نوشتن سرگذشت اين جادوگر ادامه دهد، ويدا اسلاميه می گويد که ادامه دادن داستان، «لطف» آن را از بين خواهد برد:
«بچه های يک نسل با هری پاتر بزرگ شدند، بچه هايی که آن موقع هری پاتر می خواندند ۱۱ - ۱۰ ساله بودند و امروزه همه بزرگ شدند. پيامی که خانم رولينگ داشت، به بچه ها رسيده است و اگر هری پاتر ادامه پيدا کند لطف داستان از بين می رود و مسائل تکراری می شوند. حيف است وقتی تا الان اينقدر خوب پيش آمده و موثر بوده، خراب بشود.»
لقمه چرب و نرم
با وجود اين، حتی اگر به پايان رسيدن سرگذشت هری پاتر در کتاب هفتم به نفع اين مجموعه باشد، اما چندان به سود بازار کم رونق نشر کتاب ايران نيست؛ بازاری که هر از چندگاه، با انتشار چنين کتابهايی، جان تازه ای می گيرد.
رضی هيرمندی، يکی ديگر از اولين مترجمان هری پاتر در ايران هری پاتر هفتم را را لقمه ای چرب و نرمی برای مترجمان می داند که برخی برای بلعيدنش چنگ و دندان تيز کردهاند و با شتاب بسيار دست به کار ترجمه آن شدهاند.
رضی هيرمندی می گويد: «با توجه به آن که اين آخرين کتاب هری پاتر است، بعيد است که مترجمان چندگانه اين مجموعه، اين فرصت را از دست داده و کار ترجمه آن را شروع نکرده باشند. به ويژه آن که روشهای نامانوس ترجمه هم که در آن چند نفر به طور همزمان شروع به ترجمه میکنند و بعد يک نفر کل کار را ويراستاری میکند، رواج يافته است.»
او با اشاره به اينکه هری پاتر دارای يک سبک فانتزی ادبی نيست افزود: «شايد خيلیها با اين نظر موافق نباشند يا از آن خوششان نيايد، اما من اساسا هری پاتر را به معنای دقيق کلمه يک فانتزی ادبی نمیدانم. يکی از دلايلی هم که مترجمان خوب کودک و نوجوان يا مترجمان آثار بزرگسال که به ترجمه آثار خوب ادبيات کودک اهتمام دارند، به سراغ اين اثر نرفتهاند، همين است، زيرا در ادبيات کار ترديد داشتهاند.»
وی در مورد تب هری پاتر در ايران می گويد: «بايد اجازه دهيم هری پاتر جايگاه واقعی خود را بيابد و از دامن رقابت مترجمان و البته تبليغات جهانی خارج شود. اگر سطح فرهنگ مخاطبان نوجوانان را با ارائه آثار برتر ارتقا دهيم و به روشنگری نقادانه بپردازيم و در کنار آن دموکراسی ادبی را نيز رعايت کنيم، در گذراندن اين مرحله موفق عمل کردهايم.»
جذاب برای «جوانان»
اين در حالی است که در ايران نيز همانند بسياری از کشور های جهان، بزرگسالان هم توجه ويژه ای به اين کتاب ها نشان داده اند و خيلی ها هری پاتر را کتابی برای رده سنی کودک و نوجوان نمی دانند.
حمیدرضا طلاب کوب مدیر کتابفروشی بیان سلیس كه يكي از عرضه كنندگان نسخه اصلي كتاب هفتم هري پاتر در ايران است، با اشاره به اینکه 450 نفر هری پاتر را در تهران پیش خرید کرده اند گفت: «حدود 800 نسخه از هری پاتر از انتشارات بلومزبری انگلستان خریداری كرديم كه با استقبال خوبي از سوي مخاطبان روبرو شد.»
طلاكوب گفت: «حضور يك صد نفر در جشن فروش هري پاتر ما را تعجب زده كرد اكثر آنها جوانان 20 تا 30 ساله بودند كه با هيجان هری پاتر را خريداری كردند.
«به طور قطع در اين ميان می شد پيش بيني كرد كه ناشران و مترجمانی كه مي خواهند كتاب را به فارسی ترجمه كنند، از اولين مراجعان و بی تابان براي گرفتن كتاب باشند. ما تنها 700 نسخه انگليسی كتاب را فروخته ايم اما ترجمه های فارسی هری پاتر، تا 200 هزار نسخه نيز در ايران به فروش رفته كه در بازار نشر ايران رقم بالايی محسوب مي شود.»
آرمان اسلامبولچی، يكي از روزنامه نگاران هری پاتردوست، درباره اين مجموعه می گويد: «مجموعه داستانهای هری پاتر، کشش و جذابت خود را مدیون ذهن خلاق نویسندهاش است. در تمام داستان یک ماجرا و یا یک حادثه وجود دارد. نویسنده هرگز اضافه نویسی نکرده است و هیچ قسمتی از کتاب را کش نیاورده.گاهی آنقدر مجذوب میشوم که چشمانم از خواندن خسته میشود ولی نمیتوانم کتاب را رها کنم.»
وي ادامه داد: «در کنار این ماجراهای جذاب، نویسنده دنیایی کاملا خیالی را به تصویر میکشد و این موضوع باعث جذابیت دو چندان داستان میشود. شما در دنیایی قرار میگیرید که تکراری نیست و همه چیز تازگی دارد. با برخی مفاهیمی آشنا میشوید که در رمانهای دیگر وجود ندارد؛ خاص داستان هری پاتر است.»
او شخصیت پردازی نویسنده کتاب را بی نظیر دانست و گفت: «خواننده کاملا با شخصیتهای کتاب ارتباط برقرار میکند. شخص من تا چند روز بعد از خواندن یکی از کتابهای هری پاتر، هرجا که میروم شخصیتهای کتاب هنوز در ذهنم هستند و این کاراکترهای آن قدر خوب پردازش شدهاند که من در اتفاقات روزمره زندگی میتوانم پیش بینی کنم که اگر جای هرکدام از شخصیتهای داستان بودم، هم اکنون چه واکنشی نشان میدادم. چه حرفی میزدم و یا چه رفتاری انجام میدادم.»
اين روزنامه نگار درباره ترجمه هاي مختلف هري پاتر در ايران مي گويد: «داستانهای هری پاتر مملو از اصطلاحات جدید و پرمعنا و البته فانتزی است. اگر یک انگلیسی زبان داستانهای پاتر را دنبال کند از این شیرینی زبان و بازی با اسمها، کلمات و اصطلاحات لذت میبرد و همین مسئله ترجمه آن به زبانهای دیگر را سخت میکند.»
با وجود دشواری های ترجمه و ترديدهايی که درباره ارزش ادبی اين مجموعه می شود، جذابيت هری پاتر و شيفتگی هوادارانش چنان همه گير است که همچون طوفانی جهانی، از بريتانيا برخواسته، قاره ها را يکايک پيموده و ايران را هم بی نصيب نگذاشته است؛ اين همان طوفانی است که نويسنده کيهان، آن را يک «دامگه» برای جوانان ايرانی ارزيابی می کند.
عکسها از خبرگزاری فرانسه - عطا طاهر کناره