انجمن صنفی روزنامه نگاران ايران پنج چهره مطبوعاتی را که در مجموع بيش از يک قرن سابقه روزنامه نگاری دارند، به عنوان روزنامه نگاران برتر سال معرفی کرده است.
فيروز گوران، احمد رضا دريايی ، عباس عبدی، شهلا شرکت و عبدالعلی رضايی پنج روزنامه نگار برتری بودند که همزمان با روز جهانی مطبوعات مورد تقدير قرار گرفتند.
اين مراسم، عصر پنجشنبه، سوم مه در محل انجمن صنفی روزنامه نگاران ايران با حضور جمع کثيری از چهره های پيش کسوت روزنامه نگاری برگزار شد.
پيش از معرفی روزنامه نگاران برتر، ابتدا پيام دبير کل سازمان ملل و نيز دبيرکل يونسکو توسط نمايندگانشان خوانده شد.
هر دو پيام، با اشاره به کشته شدن بيش از ۱۵۰ روزنامه نگار در سال ۲۰۰۶ اين سال را خونين ترين سال در تاريخ رسانه ها نام نهادند و اشاره کردند که هر خشونتی عليه خبرنگاران در واقع حمله به بنيادی ترين آزادی های ماست و ما بايد تلاش کنيم و متعهد شويم تلاشهايمان را برای تامين امنيت خبرنگاران تقويت کنيم و افزايش دهيم.
در اين پيامها، به ويژه از تمامی دولتها خواسته شده است تا به چشم پوشی بر خشونتهايی که عليه روزنامه نگاران صورت گرفته پايان دهند و عاملان اين خشونتها را مجازات کنند.
درادامه، کريم ارغنده پور به نمايندگی از هيات مديره انجمن صنفی روزنامه نگاران ايران به قرائت بيانيه اين انجمن پرداخت که همانند بيانيه های قبلی ضمن تاکيد بر اهميت رسانه های آزاد به عنوان يکی از ارکان دموکراسی به مسائل صنفی روزنامه نگاری درايران پرداخته و ضمن ارائه ارزيابی منفی از روند کار روزنامه نگاری و فشار های دولت، آورده است: «برخی از مقامات حکومتی با تزريق پاره ای ادعاهای بدون استناد امنيتی به ساحت روزنامه نگاران و مطبوعات شرايط کاری آنها را بيش از پيش سخت و هزينه دار کرده اند.»
آزادی مطبوعات به روايت قانون
سپس کاظم معتمد نژاد، استاد و مدرس روزنامه نگاری به جايگاه آمد ودرباره سير آزادی مطبوعات و قوانينی که برای آن در ايران و جهان تصويب شد، سخن گفت.
معتمد نژاد گفت که درايران نخستين قانون درباره روزنامه ومطبوعات دردوره مشروطه نگاشته شد و سپس در سال ۱۳۰۶ اين قانون در جهت تحديد مطبوعات تغيير يافت و در سال ۱۳۲۱ و در دوره صدارت قوام تغييرات ديگری بر آن اضافه شد که از جمله آن الزام داشتن امتياز برای انتشار روزنامه بود.
وی از عدم تغيير قانون در دوره محمد مصدق انتقاد کرد و گفت به دليل «ارادتی» که به مصدق درابتدای انقلاب وجودداشت، قانون مطبوعات سال ۱۳۲۱ مبنای کار شورای انقلاب قرار گرفت درحالی که در اين قانون، امتياز انتشار بايد در کميسيونی تاييد می شد تا به فرد متقاضی داده شود.
معتمد نژاد سپس از تلاشهای گروهی در نگارش پيش نويس قانون استقلال روزنامه نگاری، پيش نويس پيمانهای دسته جمعی کار روزنامه نگاری، پيش نويس تشکيل شورای مطبوعات و نيز پيش نويس ميثاق نامه حرفه ای مطبوعات سخن گفت و افزود که تمامی اين پيش نويسها در ده سال اخير نگاشته و دراختيار اهل فن قرار گرفت تا درباره آن اظهار نظر کنند.
در ادامه رجبعلی مزروعی، رئيس انجمن صنفی روزنامه نگاران ايران با اشاره به زندانی بودن علی فرحبخش (عضو انجمن صنفی روزنامه نگاران ايران) و ابراز تاسف از بازداشت غير قانونی وی بيانيه هيات مديره انجمن را درباره چگونگی انتخاب پنج روزنامه نگار برگزيده قرائت کرد.
سه نسل روزنامه نگاران شايسته
در اين بيانيه با اشاره به تعداد روزنامه نگاران شايسته ای که در سه نسل روزنامه نگاری (پيش از انقلاب، تا قبل از اصلاحات و بعد اصلاحات) حضور وب روزی شايسته دارند و هنوز هم قلم می زنند، تمرکز هيات مديره را بر نسلهای اول و دوم دانسته و هشت معيار زير رابرای انتخاب روزنامه نگار برتر برشمرد:
- داشتن فعاليت مستمر روزنامه نگاری به مدت ۲۰ سال
- داشتن تاليف، ترجمه يا تحقيق در زمينه روزنامه نگاری
- برخورداری از سبک نگارش ويژه يا متمايز در روزنامه نگاری
- برخورداری ازشخصيت مستقل حرفه ای
- تلاش در جهت دفاع از حقوق روزنامه نگاری
- مشارکت درنهادهای صنفی
- تربيت نسل جديد روزنامه نگاران
- نوآوری درعرصه روزنامه نگاری ايران
پس از اين سخنان، نوبت به پنج روزنامه نگاری رسيد که جايزه روزنامه نگار برتر را دريافت کرده بودند.
دريايی؛ بيمار
ابتدا قاسمی از بستگان احمدرضا دريايی به جايگاه آمد و از بيماری سخت اين روزنامه نگار قديمی سخن گفت که توان آمدن به اين مراسم را نداشت.
دريايی، کار روز نامه نگاری را حدود ۵۰ سال قبل با نشريه فردوسی شروع کرد و در اين مدت در روزنامه های اطلاعات، هفته نامه هدف ، هفته نامه آيينه و روزنامه همشهری به فعاليت پرداخته و سمتهای مهمی چون سردبيری و عضويت شورای سردبيری را برعهده داشته است.
وی هم اکنون به دليل بيماری آلزايمر روزهای سختی رامی گذارند، به نحوی که از شناخت همسرش هم عاجز است.
رضايی؛ مسافر
پس ازسخنان نماينده دريايی، احمد زيدآبادی به نمايندگی از عبدالعلی رضايی که در کانادا به تحصيل مشغول است، پيام وی را برای اعضاء قرائت کرد.
در بخشی از اين پيام آمده بود: «روزنامه نگاری آرمانی، سخن گفتن با قدرت به زبان حقيقت است. کسانی از ميان روزنامه نگاران اين بيست و چند سال در روزهايی چنين کرده اند. اگرچه هر روز نمی توان چشم در چشم قدرت دوخت و به زبان حقيقت با آن سخن گفت، ولی تقريبا هميشه می توان تناقضهای گفتار قدرت را به مدد روزنامه نگاری پژوهشی و ارائه واقعيات زندگی روزمره نشان داد.»
رضايی روزنامه نگاری را از سال ۱۳۶۰ در روزنامه اطلاعات آغاز کرد و اواخر سال ۶۲ به عضويت شورای سردبيری اين روزنامه درآمد و سال ۶۵ دوره يک ساله مجله اطلاعات سياسی- اقتصادی را انتشار داد و در شورای سردبيری روزنامه های همشهری، صبح امروز، دوران امروز و بنيان عضويت داشت و برای شش ماه نيز مدير مرکز مطالعات و تحقيقات رسانه ها بود.
شرکت؛ منتقد
پس از آن شهلا شرکت در جايگاه قرار گرفت و با انتقاد از نسبت چهار به يک در انتخاب روزنامه نگاران مرد و زن، از انجمن صنفی روزنامه نگاران به خاطر توجهی که در همين سطح به روزنامه نگاران زن شده بود، تقدير کرد و سپس از دولت خواست به جای «لرزيدن وهراس» از نوشته های روزنامه نگاران، «قدرت تحمل» خود را بالا ببرد و همانند کشورهای ديگر از سربزرگ منشی برخی خطاهای روزنامه نگاران را ناديده انگارد.
شرکت، کار روزنامه نگاری را با مجله اطلاعات بانوان آغاز کرد و سپس به روزنامه کيهان رفت و سردبيری هفته نامه زن روز را به عهده گرفت. از اوايل دهه هفتاد ماهنامه زنان را به مدير مسئولی و سردبيری خود انتشار داد که هنوز هم از جمله موفق ترين نشريات در موضوعات مرتبط با زنان و مسائل اجتماعی است.
عبدی؛ در جستجوی آزادی
عباس عبدی، چهارمين روزنامه نگار برتری بود که به خواندن نوشته ای درباره آزادی مطبوعات پرداخت.
نوشته عبدی عمدتا حول نبود فضای آزاد در ابراز نظر دور می زد.
وی در پاره ای از نوشته اش آورده بود: «اصل و قاعده بر آزادی خبر و بيان عقيده است و استثناء بر اين قاعده را بايد برحسب منافع اجتماعی وملی تعريف کرد. گو اينکه آزادی گردش اخبار و بيان عقيده يکی از ارکان منافع اجتماعی است و از همين رو است که نويسندگان قانون اساسی به دليل تجربه ای که از رژيم گذشته داشتند، کاملا می دانستند که می توان با نام حفظ استقلال يا تماميت ارضی و با تصويب قانون، آزادی های مشروع را سلب کرد و برای پرهيز از چنين ضايعه ای بود که در ذيل اصل نهم قانون اساسی چنين اقدامی را نامشروع دانسته اند. اگر درجامعه ای حتی تصويب قانون برای سلب اين حق مسلم نامشروع است، به طريق اولی خط و نشان کشيدن زيد و عمر برای مطبوعات و حرفه روزنامه نگاری نيز نامشروع تر است. اما چه می توان گفت که اين خط و نشان ها،کشيده و از آن بدتر اين که عملی می شود.»
عباس عبدی کار روزنامه نگاری را به صورت غير حرفه ای ازسال ۶۴ با روزنامه کيهان شروع کرد و از سال ۶۹ که روزنامه سلام انتشار يافت ابتدا در شورای سردبيری و سپس به عنوان سردبير اين روزنامه ادامه فعاليت داد و سپس در روزنامه های صبح امروز، مشارکت و نوروز و هفته نامه های بهار و راه نو عضو شورای سردبيری بود و نيز دهها کتاب در زمينه های مختلف علوم اجتماعی تاليف کرد و انتشار داد.
گوران؛ خانه نشين
آخرين سخنران اين مراسم، فيروز گوران روزنامه نگار پيش کسوت بود که درمقاله ای به توصيف وضعيت سخت روزنامه نگاری درايران پرداخت و گفت: «دراين سالها آقای مدعی العموم هرچقدر توانست و لازم داشت از واژه "تشويش اذهان عمومی" استفاده کرد و زندگی را و ماندگاری را از دهها روزنامه و مجله گرفت.»
گوران سپس به ماجرای اقليد و تصميم جنجال برانگيز رئيس جمهور اشاره کرد و گفت: «آقای رئيس جمهور بدون رعايت تشريفات قانونی ونظر خواهی قبلی از نمايندگان مردم در شورای شهر و مجلس شورای اسلامی دستور می دهد يک دهستان از شهرستان اقليد جدا شود وبه شهرستان آباده بپيوندد. به دنبال اين دستور احساساتی و نپخته، يک هفته در اقليد آشوب به پا می شود. دهها نفر زخمی و بازداشت می شوند. به اماکن دولتی و عمومی بسياری خسارت وارد می شود. آيا اين دستور کارشناسی نشده رئيس جمهور تشويش آشکار بخشی از اذهان عمومی کشور نيست؟»
وی پرسيد که اگر مطبوعات آزاد باشند و بتوانند از طريق نظرخواهی کارشناسان علت اين آشوبها را ريشه يابی کنند و به اطلاع مردم برسانند «تشويش اذهان عمومی» کرده اند؟
گوران در سال ۱۳۲۰ به دنيا آمد و کار روزنامه نگاری را از چاپخانه شروع کرد و سپس با همت و پشتکار، کار خبر را آموخت و در سال ۱۳۴۲ جذب روزنامه کيهان شد. او دراين مدت چند بار به زندان افتاد . وی بعد ها در روزنامه آيندگان مشغول به کار شد و تا معاونت سردبيری اين روزنامه پيش رفت و سپس ماهنامه صنعت حمل و نقل را راه اندازی کرد و در ادامه نشريه جامعه سالم را منتشر کرد که اين نشريه، سرانجام در شماره چهلم وقيف شد. فيروز گوران اکنون خانه نشين و بيکار است.
در پايان با حضور کاظم معتمد نژاد، محمد بلوری، روزنامه نگار قديمی و رجب علی مزروعی، رئيس انجمن صنفی روزنامه نگاران ايران، جوايز و لوح تقدير انجمن صنفی روزنامه نگاران ايران به پنج روزنامه نگار برتر و نمايندگانشان اهداء شد.
مديريت جلسه بر عهده عليرضا رجايی روزنامه نگار وعضو هيات مديره انجمن صنفی روزنامه نگاران ايران بود.
* عکسها از حجت الله سپهوند/ سايت روزنا