چهل سال پيش، جاستين کورتنی آمريکايی و گروه همراهش به ايران آمدند، از جاده چند هزارساله "راه شاهی" گذشتند و دردل رشته کوه زاگرس، مکانی به نام تنگ بلاغی را در کنار رودخانه طغيانگر سيوند برای احداث يک سد خاکی انتخاب کردند.
آنها گمان نمی کردند انتخابشان، چندين سال بعد اين تنگه را تبديل به يکی از مناقشه انگيزترين و جنجالی ترين مناطق ايران کند.
جايی که امروز سد سيوند بر فراز آن ساخته شده است، از شمال به ويرانه های پاسارگاد و از جنوب به تخت جمشيد، با شکوه ترين يادگارهای به جای مانده از سلسله هخامنشيان می رسد.
آرامگاه کوروش غرق می شود!
برای بسياری از ايرانی ها هيچ چيز ناگوارتر از آن نيست که احساس کنند کسی در پی ضربه زدن به آثار تاريخی شان است. طومارهای اينترنتی برای پافشاری بر نام "خليج فارس" يا ابراز انزجار عمومی از فيلم "300" که توهين به فرهنگ ايران باستان تلقی شده، همگی برخواسته از همين احساس بوده اند.
بر همين اساس بود که انتشار تصاوير غرق شدن مقبره کوروش در اينترنت موجی از نارضايتی را ميان بينندگان اين تصاوير برانگيخت. سازندگان اين تصاوير ادعا کرده بودند که آرامگاه بنيانگذار پادشاهی هخامنشيان در حال غرق شدن است و در ادامه يادآور شده بودند که اين حادثه، نتيجه ساخت سد سيوند است.
اين تصاوير البته جعلی بودند؛ با وجود اين، گستردگی پخش چنين تصاويری بسياری از دوست داران فرهنگ باستانی ايران را نگران کرد.
مريم که ۵۰ سال دارد و در آمريکا زندگی می کند يکی از اين افراد بود . او تصميم گرفت به ايران مسافرت کند و واقعيت را از نزديک ببيند. مريم يک روز پس از اعلام آغاز آبگيری سد سيوند به آرامگاه کوروش رسيد.
«خوشحالم که آن عکس های ناراحت کننده واقعيت نداشت. من با پيشرفت تکنولوژی و بهبود وضعيت کشاورزی موافقم واميدوارم در آينده هم آسيبی به اين مکان وارد نشود.»
هرچند بعد از گذشت چند ماه اکثر دوستداران ميراث فرهنگی متوجه جعلی بودن شايعات شدند، ولی اين موضوع هنوز از نگرانی های آنان کم نکرده است و آنها به موضوعات جدی تری اشاره می کنند.
امير، ۲۸ ساله که به قول خودش برای «تجديد پيمان با کوروش کبير» به منطقه پاسارگاد آمده يکی از اين افراد است. او به وعده معاون وزير نيرو مبنی بر استفاده از دستگاه های رطوبت سنج اشاره می کند و می گويد: «رطوبت درياچه سد به آرامگاه لطمه خواهد زد و من دستگاه رطوبت سنجی در اين مکان نمی بينم تا در صورت رخ دادن خطرات احتمالی از بروز آن جلوگيری کند.»
روستاييان شادمان
ساخت و بهره برداری از سد سيوند برای اهالی شهرستان ارسنجان و روستاهای اطرافش به کلی مفهومی متفاوت از ديگر ايرانيان دارد و مردمان اين منطقه از آغاز با تاسيس چنين سدی موافق بودند.
برای آنها خشکی زمين هايشان و مهاجرت گسترده جوانان روستايی در درجه اول از اهميت قرار دارد و از همين رو چندين بار برای حمايت ازساخت سد دست به تجمع زده اند.
بعد از اعلام آبگيری سد، موجی از شادی و شعف در اين منطقه به وجود آمده است و اين روستاييان اميدوارند با سرازير شدن آب درياچه سد ، رونق و شکوفايی به کسب و کار کشاورزی شان بازگردد.
کاظم يکی از کشاورزان منطقه دشت ارسنجان در اين باره می گويد: «بسيار خوشحالم که بالاخره بعد از وقفه طولانی اين سد آبگيری شد. به زودی زمين های خشک و شور ما نجات پيدا می کند و اينجا سرسبز خواهد شد.»
او می گويد حداقل در ۲۰ روستا از توابع دشت ارسنجان کشاورزی از سر گرفته خواهد شد.
ادامه اعتراضات
در حالی که آبگيری سد سيوند آغاز شده است، همچنان گروه هايی به مخالفتشان با بهره برداری از اين سد ادامه می دهند.
در يکی از جدی ترين اعتراض ها، محمد علی دادخواه، وکيل دادگستری در دادگاه کيفری عليه رييس سازمان ميراث فرهنگی و وزير نيرو شکايت کرده است.
او که به نمايندگی و وکالت از طرف ۸۳۳ نفر اين پرونده را ارائه داده است، می گويد: «يا وزارت نيرو بدون اجازه سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری اين کار را کرده، که اين يک جرم مسلم است و يا اينکه سازمان ميراث فرهنگی اجازه آبگيری را به وزارت نيرو داده است که اين يک تخلف آشکار و ناقض قولی است مبنی بر اين که تا ادامه تحقيقات در تنگه بلاغی، مبادرت به اين کارنکنند. "
سد و ميراث؛ نمونه ای از مصر
«در کشور مصر و در ابعادی بسيار بزرگتر از سد سيوند، سدی احداث شده است به نام آسوان.
«اين سد در مکانی قرار گرفته بود که با آبگيری مخزن فوق العاده عظيمش به طول تقريبی ۲۰۰ کيلومتر، بسياری از آثار باستانی فراعنه ازجمله ۲۰ هرم از اهرام تاريخی و مجسمه نفرتيتی معشوقه رامسس دوم را غرق می کرد.
«با وجود اين، مصريان ساخت سد را فدای حفظ آثار تاريخی شان نکردند و با کمک سازمان های بين المللی شروع به انتقال اين آثار کردند.
«اما جالب اينجاست که با وجود موفقيت کسب شده، آنها تصميم گرفتند تعدای از هرم های قرار گرفته در مسير سد را تعمداً غرق کنند. مصری ها می خواستند اين پيام را به گوش جهانيان برسانند: "پيشرفت در کنار حفظ آثار تاريخی".»
اين ها گفته های دکتر محمد رضا عسگری، مدير عامل شرکت مهندسين مشاور بند آب است.
او که خود مجری پروژه های چندين سد در ايران بوده است، ادامه می دهد: «حتی جابه جايی آن آثار در کشور مصر باعث رونق گردشگری شد اما در کشور ما مسئله سد سيوند بيشتر دستخوش مسايل سياسی شده است و در چنين فضايی پرداختن به مباحث فنی قدری مشکل می شود.»
به اعتقاد اين کارشناس سد سازی، برخی از نگرانی های مطرح شده درباره آسيب رساندن سد سيوند به آثار تاريخی، پايه های علمی دقيقی ندارد .
وی اختلاف سطح ۳۵ متری منطقه پاسارگاد با بالاترين نقطه آبگيری درياچه سد، همچنين فاصله هشت کيلومتری آرامگاه کوروش با آن منطقه را دلايل قانع کننده ای در رد احتمالات ياد شده می داند.
با وجود اين، وی تاکيد می کند: «زمانی که موضوع ساخت سد سيوند در کميته ملی سدهای بزرگ ايران مطرح شد، ما به اين نتيجه رسيديم که اگر ارتفاع سد ۱۰ متر کمتر شود، سود آوری پروژه بيشتر خواهد شد. اگر اين اتفاق می افتاد، سطح کمتری هم به زير آب می رفت و در نتيجه چالش های اجتماعی پيرامون سد هم کمتر می شد.»
دکتر عسگری در پايان صحبت هايش می گويد: «به هر حال واقعيت اين است که پيشينيان ما بالای کوه زندگی نمی کردند. آنها در کنار رودخانه ها ادامه حيات می دادند و معمولا در اکثر کشورهای باستانی ازجمله ايران، ساختن هر سدی، چنين مشکلاتی در پی خواهد داشت.»